Định hình không gian thương mại miền núi từ OCOP Tà Xùa

Sơn La là một trong những địa phương miền núi phía Bắc sớm xác định Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) không chỉ là công cụ phát triển nông sản, mà còn là nền tảng để định hình không gian thương mại đặc thù cho khu vực miền núi. Với điều kiện tự nhiên đa dạng, khí hậu phân hóa theo độ cao và hệ sinh thái nông nghiệp phong phú, địa phương này sở hữu nhiều sản vật mang tính bản địa rõ nét, từ chè, cà phê, trái cây ôn đới đến dược liệu và các sản phẩm chế biến truyền thống.

OCOP vì thế trở thành “đòn bẩy” giúp sản phẩm địa phương vượt ra khỏi khuôn khổ tự cung, tự cấp, từng bước tham gia thị trường theo hướng hàng hóa có tiêu chuẩn, có câu chuyện và có thương hiệu. Trong bức tranh chung ấy, Tà Xùa – xã vùng cao của tỉnh Sơn La – là một ví dụ điển hình cho quá trình chuyển dịch từ kinh tế nông nghiệp manh mún sang phát triển thương mại dựa trên giá trị bản địa.

Từ lâu, Tà Xùa được biết đến là điểm du lịch săn mây nổi tiếng của Sơn La. Tuy nhiên, phía sau sức hút du lịch là một chuyển động âm thầm nhưng bền bỉ: định hình danh mục sản phẩm OCOP gắn với tài nguyên tự nhiên và văn hóa địa phương. Trước đây, hoạt động mua bán tại Tà Xùa chủ yếu diễn ra nhỏ lẻ, xoay quanh chợ phiên và việc bán nguyên liệu thô cho thương lái. Khi du lịch phát triển, nhu cầu tiêu dùng của du khách đã tạo ra áp lực, đồng thời cũng là động lực để người dân thay đổi cách làm, chuyển từ sản xuất tự phát sang phát triển sản phẩm có định hướng thị trường.

Nổi bật nhất trong các sản phẩm OCOP của Tà Xùa là chè Shan tuyết cổ thụ – loại cây sinh trưởng tự nhiên ở độ cao lớn, cho hương vị đặc trưng và chất lượng khác biệt so với nhiều vùng chè khác. Từ nguyên liệu truyền thống, chè Tà Xùa đã được chế biến, đóng gói, chuẩn hóa quy trình và từng bước xây dựng thương hiệu thông qua chương trình OCOP, trở thành sản phẩm trụ cột của địa phương. Bên cạnh đó, các sản vật như táo mèo, mật ong rừng, thảo dược, nông sản khô cũng đang được định hướng phát triển theo tiêu chí OCOP, phục vụ nhu cầu quà tặng và tiêu dùng gắn với du lịch.

 

Điểm đáng chú ý trong cách làm OCOP của Tà Xùa là không chạy theo số lượng mà tập trung khai thác giá trị cốt lõi của từng sản phẩm. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến địa phương khó mở rộng sản xuất đại trà, nhưng lại tạo lợi thế về tính đặc hữu và chất lượng. Vì vậy, các sản phẩm OCOP ở đây được định vị dựa trên câu chuyện nguồn gốc, phương thức canh tác tự nhiên, chế biến thủ công và sự gắn kết với văn hóa bản địa. Đây cũng là hướng đi phù hợp với định hướng chung của OCOP Sơn La: phát triển sản phẩm vùng cao theo chiều sâu, cạnh tranh bằng giá trị và bản sắc thay vì sản lượng.

Tà Xùa tìm đường dài cho sản phẩm OCOP

Song hành với nỗ lực của địa phương, các chính sách phát triển thương mại miền núi và OCOP của Bộ Công Thương đang tạo ra hành lang quan trọng cho Sơn La nói chung và Tà Xùa nói riêng. Thông qua hoạt động hỗ trợ xúc tiến thương mại, xây dựng điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, kết nối với hệ thống phân phối trong nước, các sản phẩm vùng cao có thêm cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Quá trình này đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc, buộc các chủ thể OCOP phải từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử được xem là “chìa khóa” mở rộng không gian thị trường cho sản phẩm OCOP Sơn La. Tại các hội nghị tập huấn nâng cao kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử năm 2025, lãnh đạo Sở Công Thương Sơn La nhấn mạnh việc trang bị kiến thức và kỹ năng số cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh là yêu cầu cấp thiết, khi xu hướng tiêu dùng trực tuyến ngày càng gia tăng. Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cũng khẳng định, thương mại điện tử và livestream đang mở ra cơ hội lớn cho các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, đặc biệt là OCOP, giúp rút ngắn khoảng cách giữa vùng cao và thị trường tiêu dùng.

Với Tà Xùa, du lịch tiếp tục đóng vai trò “bệ đỡ” quan trọng cho tiêu thụ sản phẩm, song mục tiêu dài hạn không dừng lại ở phạm vi xã hay huyện. Việc gắn sản phẩm OCOP với trải nghiệm du lịch không chỉ nâng cao giá trị hàng hóa, mà còn tạo sinh kế ổn định hơn cho người dân, từng bước hình thành các chuỗi sản xuất – tiêu thụ quy mô nhỏ với hợp tác xã và nhóm sản xuất làm trung tâm. Khi tài nguyên thiên nhiên được chuyển hóa thành giá trị kinh tế thông qua OCOP và thương mại hóa bài bản, Tà Xùa đang đứng trước cơ hội hình thành một không gian kinh tế vùng cao bền vững.

Nếu tiếp tục đi đúng hướng, với sự đồng hành của chính sách và nỗ lực từ cộng đồng địa phương, OCOP Sơn La sẽ không chỉ dừng lại ở một chương trình phát triển sản phẩm, mà còn trở thành nền tảng tái cấu trúc thương mại miền núi. Riêng với Tà Xùa, vùng đất này hoàn toàn có thể vượt ra khỏi hình ảnh “thiên đường săn mây”, để được nhắc đến như nơi sản sinh những sản phẩm mang thương hiệu của núi rừng Tây Bắc, ngày càng có chỗ đứng rõ nét trên thị trường.